Ellefuhundruðmilljónir!

eftir Kristófer Már Maronsson

Nýlega birtust fréttir af því að 1,1 milljarður væri ósóttur í húsnæðisbætur frá hinu opinbera. Nýlega var húsnæðisstuðningskerfinu breytt og má búast við því að einhverjir hreinlega viti ekki af því og hafi því ekki sótt sér bætur sem þeir þurfa á að halda. Þá eru margir á leigumarkaði sem ekki eru með þinglýstan leigusamning og enn aðrir hafa sennilega ekki tækifæri á því.

„Ég skal lækka leiguna ef við sleppum þinglýsingu”

Ég hugsa að margir kjósi meðvitað að vera ekki með þinglýstan húsaleigusamning. Hvers vegna? Jú, það er nánast forsenda þess að fá leiguhúsnæði í dag að leigusali og leigjandi eiga sameiginlegan vin sem skapar þannig traust milli aðila. Þarna er sennilega risastór svartur markaður þar sem menn semja um aðeins lægri leigu en gengur og gerist og því borgar sig sennilega ekki fyrir fólk að sækja um húsaleigubætur ef það eru 2 fyrirvinnur á heimilinu. Þá eru bæturnar orðnar það lágar að það myndast mögulegt samningsbil þar sem tekjuskattur leigusala er hærri en væntar húsaleigubætur leigjanda. Svo er ekki eins og það sé bara labbað inn hjá sýslumanni þessa dagana til þess að þinglýsa, það er tímafrekt ferli.

Það má einnig að gera ráð fyrir því miðað við eftirspurnina á leigumarkaði í dag að þar séu svartir sauðir (leigusalar) sem hreinlega vilja ekki vera með þinglýstan leigusamning á húsið sitt til þess að þurfa ekki að borga tekjuskattinn, eftirspurnin er það mikil að þeir komast upp með það hvort sem leigjendur þekkja réttindi sín eða ekki. Leigusalarnir hafa úr hafsjó leigjenda að velja.

Það hlýtur samt sem áður að vera flestum ljóst að staðan er slæm, í fljótu bragði virðist framboðsaukning vera skynsamlegasta lausnin til að lækka húsnæðisverð og þar af leiðandi leiguverð. Við getum tekið skref í átt að því með þeim pening sem ekki gekk út.

Hvað skal gera við ellefuhundruðmilljónir?

Þó lóðagjafir komi illa út fyrir efnahagsreikning sveitarfélaga þá er frekar óumdeilt að það virkar, t.d. er mikil uppbygging á Sauðárkróki núna þar sem lóðirnar fást frítt.

Gerum ráð fyrir því að nauðsynlegt sé að nota 100 milljónir í viðbót í húsnæðisbætur sem þetta fræðsluátak Íbúðalánasjóðs mun leiða af sér. Þá stendur eftir milljarður. Mörgum sveitarfélögum hugnast ekki lóðagjafir og húsnæðisskortur er líklega hvað mestur á höfuðborgarsvæðinu. Hvernig væri ef að hluti milljarðsins væri notaður í að kaupa upp ódýrar fjölbýlishúsalóðir í Reykjavík og annar hluti af honum notaður í útborgun fyrir láni til byggingarkostnaðs.

Í kjölfarið væri svo haldið lotteri sem allir sem ekki eiga íbúðarhúsnæði geta tekið þátt í og sótt um útborgun fyrir byggingarkostnaði á fyrirfram teiknuðum fjölbýlishúsum, t.d. í Úlfársárdal eða á Geldinganesi þar sem loksins á að fara að byggja. Hér er einungis verið að tala um litlar íbúðir sem henta ágætlega fyrir tvo fullorðna og eitt barn eða einn fullorðin og allt að þrjú börn, kannski um 50 fm. Fjöldaframleiddar ferkantaðar íbúðir þar sem allt væri eins, til þess að fá sem best verð í alla innviði. Það skal tekið fram að undirritaður þekkir ekki verð á fjölbýlishúsalóðum né nákvæmlega hversu langt niður væri hægt að kreista byggingakostnaðinn en gerum ráð fyrir að samtalan á þessu sé á bilinu 8-13 milljónir fyrir hverja íbúð.

Þá mætti byggja allt að 125 íbúðir á ári ef að lóðakostnaður og útborgun yrðu 8 milljónir á hverja íbúð, slíkt myndi rúma 375 manns á ári sem annars hefðu lítinn kost á að komast í húsnæði yfir höfuð fyrir þennan milljarð sem ekki gengur út í húsnæðisbætur.

Því skal ekki haldið fram að þetta sé einhver lausn á húsnæðisvandanum, en það lítur þannig út fyrir hinum almenna borgara að húsnæðisvandinn sé ekki jafn mikið vandamál og raun ber vitni í augum stjórnmálamanna.

Það er ekki verið að biðja um fallegt umhverfi og íbúðir sem vinna einhverjar arkítekakeppnir. Við þurfum bara stað til þess að byrja, til þess að byggja upp eigið fé þó við þurfum að lifa þröngt því eins og staðan er í dag erum við að kasta fé í ruslið án þess að ná að spara á leigumarkaði. Ég held að flestir séu til í að eiga smá séns í gegnum lotterí af þessu tagi enda sumir sem eiga ekki möguleika á því að fá húsnæðisbætur ef þeir vilja fá húsnæði. Þetta gæti gjörbreytt lífi fjölskyldna sem eru fullfærar um að koma undir sig fótunum, en hafa ekki tækifæri til þess í dag.

Kristófer Már Maronsson

Pistlahöfundur

Kristófer Már er rekstrarstjóri aha.is og stundar samhliða því nám við Hagfræðideild Háskóla Íslands. Hann var formaður Stúdentaráðs Háskóla Íslands frá 2016-17 en var skólaárið 2015-16 framkvæmdastjóri Stúdentaráðs og formaður Ökonomiu, félags hagfræðinema við háskólann. Áður var hann markaðsstjóri nemendafélags Verzlunarskóla Íslands. Meðal áhugamála Kristófers Más eru knattspyrna, hagfræði og skák. Skrif hans í Rómi beinast einkum að hagfræði, fjármálum og hagsmunabaráttu ungs fólks.